Segregacja wciąż potrzebuje przewodnika. Dzień Bez Śmiecenia ma już 20 lat

Na pierwszy rzut oka to jubileusz jednej kampanii. W tle widać jednak dużo większą zmianę – od papierowych nawyków do codziennego wybierania właściwego kosza. Rekopol przypomina, że od 2007 roku masa selektywnie zbieranych odpadów komunalnych wzrosła niemal dwunastokrotnie. A to oznacza, że nawet sprawny system odpadowy nadal potrzebuje czegoś bardzo prostego: jasnej instrukcji dla człowieka stojącego przy pojemniku.

• Od e-kartki do ogólnopolskiej lekcji segregacji
• Przy koszu nadal decyduje zwykła wiedza
• Jubileusz stawia na nowych liderów i kolejne nawyki

Od e-kartki do ogólnopolskiej lekcji segregacji

Początek tej historii był skromny. Zamiast tysięcy drukowanych ulotek pojawił się pomysł oparcia kampanii na e-karcie, czyli rozwiązaniu, które samo nie dokładało kolejnych odpadów. Idea przyszła z Europejskiego Eko-Parlamentu Młodzieży, a w 2006 roku uczniowie z Międzyrzecza przywieźli ją z Paryża do Polski. Rok później ruszyła ogólnopolska akcja, związana symbolicznie z rocznicą uchwalenia ustaw porządkujących gospodarkę opakowaniami.

Przez dwie dekady zmieniały się narzędzia i hasła, ale sens pozostał ten sam: nauczyć ludzi, jak nie gubić się w gąszczu pojemników i oznaczeń. Według organizatorów e-kartki kampanii dotarły już do blisko 1,5 miliona odbiorców, a co roku o Dniu Bez Śmiecenia dowiadywało się ponad 3,5 miliona osób. To skala, która pokazuje, że temat odpadów dawno przestał być wyłącznie sprawą techniczną. Stał się codziennym nawykiem, podobnie jak zakupy czy wyrzucanie pustej butelki po napoju.

Przy koszu nadal decyduje zwykła wiedza

Choć w Polsce przybyło pojemników, sortowni i oznaczeń, sam system nie rozwiąże wszystkiego. Wciąż najwięcej zależy od tego, czy ktoś wie, co zrobić z konkretnym opakowaniem, zabrudzoną folią albo kartonem po napoju. Właśnie dlatego organizatorzy kampanii podkreślają, że edukacja nie jest dodatkiem do gospodarki odpadami, lecz jej podstawą.

„Możemy postawić najlepsze pojemniki i zbudować nowoczesne sortownie, ale jeśli człowiek stojący przy koszu na odpady nie wie, co zrobić z konkretnym opakowaniem, system nie zadziała prawidłowo” – mówi Michał Mikołajczyk, dyrektor ds. sprzedaży i relacji zewnętrznych w Rekopolu.

To ważne również z miejskiej perspektywy. W blokach, na osiedlach i w domach jednorodzinnych problem nie polega dziś na braku deklaracji, ale na szczegółach. Segregację większość osób zna już z grubsza. Kłopot zaczyna się tam, gdzie potrzebna jest pewność, a nie domysł. Dlatego organizatorzy wracają do najprostszej zasady: nie wystarczy chcieć segregować, trzeba jeszcze wiedzieć jak.

„Przez dwie dekady budowaliśmy świadomość. Teraz chodzi o to, żeby tę świadomość przekładać na dobre decyzje przy koszu” – dodaje Aneta Stawicka, dyrektor ds. edukacji i marketingu Rekopolu.

Jubileusz stawia na nowych liderów i kolejne nawyki

Tegoroczna edycja ma nie tylko przypomnieć o skali zmian, lecz także wskazać tych, którzy tę wiedzę niosą dalej. Rekopol uruchomił konkurs grantowy „Liderzy Dnia Bez Śmiecenia”, skierowany do osób i środowisk, które pracują nad edukacją odpadową blisko mieszkańców. W centrum są tu nauczyciele, samorządowcy i rodzice – czyli ci, którzy najczęściej tłumaczą zasady nie w folderze, lecz przy szkolnym koszu, w świetlicy albo w domu.

Finał jubileuszu zaplanowano w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie , gdzie laureaci konkursu mają odebrać nagrody. Organizatorzy podkreślają przy tym, że segregacja nie jest już postulatem, lecz nawykiem, który wymaga stałego dopracowywania. To zdanie brzmi prosto, ale w codziennym życiu ma bardzo konkretne znaczenie: im lepiej rozpoznane odpady trafiają do właściwych pojemników, tym większa szansa, że wrócą do obiegu jako surowce, a nie jako zmarnowany potencjał.

W ramach jubileuszu przygotowano też konkurs w mediach społecznościowych, oparty na pytaniach o historię kampanii. To drobiazg w porównaniu z wielką skalą całej akcji, ale dobrze pokazuje jej charakter – ma uczyć bez nadęcia, za to konsekwentnie. I właśnie ta konsekwencja, rozciągnięta na 20 lat, najmocniej wybrzmiewa w tegorocznym Dniu Bez Śmiecenia.

na podstawie: MOPR Chełm.